Potrącenie wierzytelności – praktyczne wskazówki
Źródła potrącenia
Potrącenie ustawowe
Potrącenie jest instytucją prawa cywilnego opisaną w art. 498-508 Kodeksu cywilnego. Możliwość zastosowania potrącenia uzależniona jest wystąpienia następujących okoliczności:
- dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikiem i wierzycielem,
- obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym,
- przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku.
Potrącenie polega na wzajemnym umorzeniu obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej.
Potrącenie umowne
Potrącenie może zostać również uregulowane w umowie, co dopuszczalne jest na podstawie zasady swobody umów. Umowa o potrącenie jest umową wzajemną, przez którą strony umowy zgadzają się na umorzenie swoich wierzytelności.
Do skuteczności takiej umowy wymagane jest spełnienie przesłanek określonych w zawartej umowie. Strony mają możliwość zmiany ustawowo określonych przesłanek umożliwiających dokonanie potrącenia tj. np. wierzytelności nie muszą stanowić świadczeń jednorodzajowych (możliwe jest chociażby potrącenie wierzytelności pieniężnej z wierzytelnością dotyczącą rzeczy) lub strony mogą dopuścić do dokonywania potrąceń wierzytelności, które nie są jeszcze wymagalne.
Strony w umowie mogą również ustalić, że potrącenie będzie działać z mocą ex nunc (od teraz), a nie z mocą wsteczną (ex tunc) jak ma to miejsce przy potrąceniu opisanym Kodeksie cywilnym.
Wymagalność roszczenia
W kontekście rozważań dotyczących potrącenia i konieczności uprzedniego wezwania dłużnika do zapłaty istotna jest „wymagalność” dochodzonego roszczenia. Zgodnie z ogólnie akceptowalnym poglądem, wymagalność roszczenia powstaje z dniem, w którym dłużnik może spełnić świadczenie w sposób zgodny z treścią zobowiązania. Oznacza to, że dniem wymagalności roszczenia jest dzień następujący po dniu, w którym dłużnik zobowiązany był do spełnienia świadczenia
(przykład: roszczenie co do należności wynikającej z faktury, której termin płatności został oznaczony do dnia 30 maja 2023 roku, będzie wymagalne w dniu 31 maja 2023 roku).
Brak oznaczenia spłaty należności
W praktyce mogą pojawić się jednak zobowiązania, których wykonanie nie zostało oznaczone przez strony konkretnym terminem. W takim wypadku, aby móc wskazać wymagalność roszczenia koniecznym jest nadesłanie do dłużnika wezwania do zapłaty.
Jeżeli zatem wierzyciel chce dokonać potrącenia, a z treści zobowiązania (np. umowy) nie wynika termin płatności należności pieniężnej, przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu wierzyciel winien nadać do dłużnika wezwanie do zapłaty.
Oświadczenie o potrąceniu
Jeżeli jesteś w stanie określić wymagalność roszczenia, a w sprawie występują wszystkie okoliczności umożliwiające na dokonanie potrącenia, nic nie stoi na przeszkodzie do złożenia dłużnikowi oświadczenia o potrąceniu.
Potrącenie wykonywane jest poprzez złożenie oświadczenia drugiej stronie. Przyjmuje się, że potrącenia można dokonać w dowolnej formie np. poprzez pocztę elektroniczną.
Zalecamy jednak wysyłać wezwania do zapłaty oraz oświadczenia o potrąceniu w formie pisemnej za pośrednictwem poczty tradycyjnej na adres dłużnika, która wynika z CEIDG lub KRS.
Stan prawny na dzień 30 kwietnia 2024 roku
POTRZEBUJESZ WSPARCIA W DOCHODZENIU ZAPŁATY OD NIESOLIDNYCH DŁUŻNIKÓW?