Dostałeś/aś e-mail lub pismo z żądaniem zapłaty za rzekome bezprawne wykorzystanie zdjęcia lub innego utworu i nie wiesz, czy to prawdziwe roszczenie, czy próba wyłudzenia?

Zjawisko to nazywa się copyright trollingiem i z każdym rokiem dotyka w Polsce coraz więcej osób prywatnych, blogerów, przedsiębiorców, a nawet szkół i bibliotek. W tym artykule wyjaśniam na czym polega ten mechanizm, jak wygląda podstawa prawna takich roszczeń w Polsce oraz – co najważniejsze – co krok po kroku zrobić, gdy takie wezwanie trafi do Twojej skrzynki.

Copyright trolling to masowe rozsyłanie wezwań do zapłaty za naruszenie praw autorskich, często w kwotach rażąco zawyżonych względem realnej szkody.

Celem takich pism jest szybka ugoda, a nie rozstrzygnięcie sprawy w sądzie – bo w sądzie kwoty te zwykle spadają nawet kilkukrotnie.

Otrzymanie wezwania nie oznacza, że doszło do naruszenia praw autorskich ani nie oznacza konieczności natychmiastowej zapłaty.

Zanim zareagujesz, warto zweryfikować pełnomocnictwo nadawcy, stan faktyczny sprawy oraz wysokość żądanej kwoty – najlepiej z pomocą prawnika.

Czym jest copyright trolling

Copyright trolling to praktyka polegająca na masowym, zorganizowanym dochodzeniu roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich w sposób, który formalnie mieści się w granicach prawa, ale w rzeczywistości stanowi jego nadużycie.

Termin łączy angielskie słowa „copyright” (prawo autorskie) i „trolling” – w skandynawskiej mitologii trolle czyhały pod mostami, żądając okupu od podróżnych za przejście na drugą stronę.

Współczesny „troll prawnoautorski” działa podobnie tj. nie dąży do rozstrzygnięcia sprawy w sądzie, lecz do wywołania strachu i skłonienia adresata wezwania do zapłaty do szybkiej ugody, zanim ten zdąży zweryfikować zasadność roszczenia.

Kluczową cechą odróżniającą trolling od zwykłego, legalnego dochodzenia praw przez twórców jest dysproporcja między żądaną kwotą, a rzeczywistą szkodą oraz unikanie drogi sądowej. Podmioty te wolą zawierać ugody na warunkach korzystnych finansowo niż ryzykować wyrok, który zwykle opiewa na kwoty wielokrotnie niższe od żądanych w wezwaniu.

Jak wygląda typowe wezwanie do zapłaty za prawa autorskie – schemat działania

Mechanizm najczęściej przebiega według powtarzalnego wzorca:

• Identyfikacja naruszenia – wyspecjalizowane podmioty (czasem przy użyciu automatycznych narzędzi rozpoznawania obrazu) skanują internet w poszukiwaniu zdjęć, grafik lub innych utworów wykorzystanych bez wskazania licencji.
• Ustalenie danych adresata – w przypadku naruszeń online (np. udostępnianie plików) dane abonenta bywają pozyskiwane przy okazji postępowania karnego, które w praktyce służy głównie zdobyciu tożsamości podejrzanego, a nie faktycznemu ściganiu przestępstwa.
• Wysyłka wezwania do zapłaty – pismo, często sporządzone w formie sugerującej powagę sytuacji prawnej, zawiera żądanie „dobrowolnej” zapłaty określonej kwoty oraz sugestię, że w przeciwnym razie sprawa trafi na drogę sądową lub karną.
• Presja czasowa i emocjonalna – krótkie terminy odpowiedzi, groźby wysokich kosztów procesu oraz wrażenie, że adresat jest już „podejrzanym”, mają skłonić go do szybkiej ugody bez konsultacji z prawnikiem.

Warto podkreślić, że nie każde wezwanie do zapłaty jest przejawem trollingu – zdarzają się też uzasadnione roszczenia twórców, którzy rzeczywiście ponieśli szkodę. Problem pojawia się wtedy, gdy skala i sposób działania wskazują na model biznesowy nastawiony na uzyskiwanie ugód, a nie na ochronę faktycznie naruszonych praw.

Podstawa prawna copyright trollingu w Polsce

Polska ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje, że twórca, którego prawa majątkowe zostały naruszone, może domagać się m.in. naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej – w przypadku naruszenia zawinionego – nawet trzykrotności stosownego wynagrodzenia, jakie byłoby należne tytułem udzielenia zgody na korzystanie z utworu (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b). To właśnie ten przepis bywa nadużywany: trolle żądają kwot liczonych jako wielokrotność wynagrodzenia ustalonego w sposób arbitralny, często nieadekwatny do realnej wartości rynkowej licencji.

Sądy powszechne wielokrotnie korygowały tak zawyżone roszczenia. W sprawie przeciwko jednej z fundacji sąd apelacyjny w Krakowie wskazał, że powoływanie się na stawki wynikające z umów licencyjnych zawartych w nieznanych i niezweryfikowanych warunkach negocjacyjnych nie może stanowić miarodajnej podstawy do ustalenia rzeczywistego wynagrodzenia za wykorzystanie zdjęcia. W praktyce oznacza to, że sąd wymaga rzetelnego wykazania wysokości szkody, a nie przyjęcia kwoty wskazanej jednostronnie przez powoda.

Właściwość sądowa i prawo właściwe, gdy troll działa z zagranicy

Bardzo częstym scenariuszem jest sytuacja, w której wezwanie do zapłaty wysyła zagraniczna kancelaria lub firma windykacyjna (np. z Niemiec, Szwajcarii czy Wielkiej Brytanii), a rzekomy naruszyciel ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce. Element transgraniczny bywa celowo wykorzystywany jako dodatkowy straszak – sugestia, że sprawa może trafić do „zagranicznego sądu”, ma zwiększyć poczucie zagrożenia u adresata. Warto jednak znać rzeczywiste zasady rządzące taką sytuacją.

W relacjach między państwami Unii Europejskiej kwestię tę reguluje rozporządzenie Bruksela I bis (rozporządzenie 1215/2012). Zasadą ogólną jest, że powództwo wytacza się przed sąd państwa, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę (art. 4). Oznacza to, że jeśli rzekomy naruszyciel mieszka lub prowadzi działalność w Polsce, to co do zasady to polski sąd jest właściwy, niezależnie od tego, że powód (np. niemiecka spółka lub kancelaria) ma siedzibę za granicą.

Nawet jeśli sprawa miałaby toczyć się przed sądem zagranicznym, nie oznacza to automatycznie stosowania prawa tego państwa. Zgodnie z rozporządzeniem Rzym II (864/2007, art. 8), prawem właściwym dla zobowiązań pozaumownych wynikających z naruszenia praw własności intelektualnej jest prawo państwa, dla którego ochrony się domaga (tzw. lex loci protectionis). Jeśli więc utwór miał być bezprawnie wykorzystany na polskiej stronie internetowej, skierowanej do polskich odbiorców, zastosowanie znajdzie polskie prawo autorskie – niezależnie od narodowości czy siedziby powoda.

Co to oznacza w praktyce dla adresata wezwania?

W praktyce wiele elementów występuje zarówno przy umowie zleceniu, jak i przy umowie o pracę. Przykładowo:

Samo pochodzenie wezwania od zagranicznego podmiotu nie zmienia faktu, że spór najprawdopodobniej i tak będzie rozstrzygany przez polski sąd i na podstawie polskiego prawa – z uwzględnieniem polskich stawek wynagrodzeń i polskiego orzecznictwa dotyczącego wysokości odszkodowań.

Wezwanie do zapłaty to nie to samo, co pozew – warto sprawdzić, czy w ogóle doszło do wszczęcia postępowania sądowego, czy jest to wyłącznie przedsądowa propozycja ugody. Jeżeli sprawa rzeczywiście trafi do sądu w innym państwie członkowskim UE, wydany tam wyrok będzie automatycznie uznawany i wykonalny w Polsce bez odrębnego postępowania o stwierdzenie wykonalności (exequatur) – dlatego zignorowanie faktycznie wszczętego postępowania zagranicznego, w odróżnieniu od zignorowania samego wezwania przedsądowego, może być ryzykowne.

W relacjach z podmiotami spoza UE (np. część firm monitorujących wykorzystanie zdjęć ma siedzibę poza Unią) zasady jurysdykcji i uznawania orzeczeń mogą być inne i zależą od umów międzynarodowych oraz przepisów polskiego kodeksu postępowania cywilnego – to element, który zawsze warto zweryfikować indywidualnie z prawnikiem.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty – praktyczna checklista

Osobom i podmiotom, które otrzymały wezwanie do zapłaty z tytułu naruszenia praw autorskich, rekomendujemy następujące kroki:

• Nie działać pod presją czasu – krótkie terminy w piśmie nie oznaczają, że trzeba na nie reagować natychmiast i bez konsultacji prawnej,
• Zweryfikować pełnomocnictwo – sprawdzić, czy kancelaria przedstawiła dokument potwierdzający, że rzeczywiście reprezentuje wskazanego uprawnionego oraz że ten uprawniony faktycznie posiada prawa do danego utworu,
• Zbadać stan faktyczny – ustalić, czy materiał rzeczywiście znajduje się lub znajdował się na stronie adresata oraz czy w momencie jego wykorzystania nie obowiązywała licencja (np. Creative Commons) zezwalająca na takie użycie,
• Ocenić wysokość żądanej kwoty – porównać ją z realnymi stawkami rynkowymi za licencję na dany typ utworu. Rażąco wygórowane żądanie samo w sobie jest sygnałem ostrzegawczym,
• Nie przyznawać się do winy w korespondencji – każda odpowiedź potwierdzająca aktywność adresata może zostać wykorzystana jako argument w dalszej korespondencji,
• Skonsultować się z prawnikiem przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji o zapłacie, negocjacji lub zignorowaniu pisma – każda z tych opcji niesie inne konsekwencje w zależności od okoliczności sprawy,
• Pamiętać o możliwości uchylenia się od skutków ugody zawartej pod wpływem groźby – jeżeli do zapłaty doszło pod wpływem sugestii odpowiedzialności karnej, adresat może rozważyć złożenie pisemnego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli oraz dochodzenie zwrotu zapłaconej kwoty, także na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Czy mogę zignorować wezwanie do zapłaty za zdjęcie?

Nie rekomendujemy ignorowania wezwań. Jeżeli wezwanie budzi wątpliwości co do wiarygodności nadawcy (brak pełnomocnictwa, brak wskazania konkretnego naruszenia) proponujemy podjąć kroki do ustalenia szczegółów sprawy. Cłkowite zignorowanie uzasadnionego roszczenia może skutkować pozwem.

Ile realnie muszę zapłacić za bezprawne wykorzystanie zdjęcia?

Wysokość odpowiedzialności zależy od okoliczności konkretnej sprawy i powinna odpowiadać rzeczywistej wartości licencji, a nie kwocie wskazanej jednostronnie w wezwaniu. Orzecznictwo pokazuje, że sądy zasądzają zwykle kwoty znacznie niższe niż te żądane w pierwszym piśmie.

Czy przekazywać swoje dane osobowe?

Rekomendujemy nie przekazywać żadnych danych osobowych. Jeżeli wyjaśnienie sprawy wymaga przekazania dodatkowych dokumentów powinny one być każdorazowo zanonimizowane.

Czy copyright trolling jest legalny w Polsce?

Samo dochodzenie roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich jest legalne. Nielegalne lub nieetyczne stają się natomiast konkretne praktyki – np. groźby postępowania karnego jako narzędzie nacisku w sprawie cywilnej czy żądanie kwot rażąco niewspółmiernych do szkody – i to one bywają kwestionowane przez sądy.

Co zrobić, jeżeli należność z wezwania została zapłacona pod wpływem groźby?

Warto rozważyć złożenie pisemnego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem groźby oraz dochodzenie zwrotu zapłaconej kwoty.

Copyright trolling jako nadużycie prawa

Copyright trolling pokazuje, jak instrumenty prawne stworzone do ochrony twórców mogą zostać wykorzystane wbrew ich pierwotnemu celowi – nie do dochodzenia rzeczywiście poniesionej szkody, lecz do budowania modelu biznesowego opartego na masowej presji i niskiej świadomości prawnej odbiorców. Rosnące orzecznictwo sądów powszechnych, które konsekwentnie obniża wygórowane roszczenia i wymaga rzetelnego udowodnienia wysokości szkody, stanowi istotny hamulec dla tego zjawiska. Niemniej najskuteczniejszą ochroną pozostaje edukacja prawna – świadomość, że wezwanie do zapłaty nie jest wyrokiem, a jego otrzymanie powinno skłaniać do weryfikacji, a nie do automatycznej zapłaty.

Stan prawny na dzień 8 lipca 2026 roku

WSPIERAMY OSOBY DOTKNIĘTE ZJAWISKIEM COPYRIGHT TROLLINGU. DOSTAŁEŚ / DOSTAŁAŚ WEZWANIE DO ZAPŁATY ZA NARUSZENIE PRAW AUTORSKICH?

Skontaktuj się z nami